Η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του Διονυσίου Σολωμού, έχει προταθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας.
Αντί για αναφορά στον Εθνικό μας ποιητή παραθέτω 16 κείμενα με χρονολογική σειρά (σε διάρκεια 3000 ετών):
1.
Ομήρου Οδύσσεια (λ’ 478-491 Νέκυια) 8ος αιώνας π.Χ
«ὣς ἐφάμην, ὁ δέ μ᾿ αὐτίκ᾿ ἀμειβόμενος προσέειπε:
‘μὴ δή μοι θάνατόν γε παραύδα, φαίδιμ᾿ Ὀδυσσεῦ.
βουλοίμην κ᾿ ἐπάρουρος ἐὼν θητευέμεν ἄλλῳ,
ἀνδρὶ παρ᾿ ἀκλήρῳ, ᾧ μὴ βίοτος πολὺς εἴη,
ἢ πᾶσιν νεκύεσσι καταφθιμένοισιν ἀνάσσειν.
2
Σόλων ο Αθηναίος 594/3 π.Χ
Πολλούς δ’ Αθήνας πατρίδ’ ες θεόκτιτον
ανήγαγον πραθέντας, άλλον εκδίκως,
άλλον δικαίως, τους δ΄αναγκαίης υπό
χρειούς φυγόνταας, γλώσσαν ουκέτ Αττικήν
ιέντας, ως δη πολλαχήι πλανωμένους˙ (σελ.223)
3.
Ηράκλειτος 5ος Αιώνας π.Χ
- Θάλαττα ύδωρ καθαρώτατον και μιαρώτατον, ιχθύσι μεν πότιμον και σωτήριον, ανθρώποις δε άποτον και ολέθριον.
- Ποταμώ ουκ έστιν εμβήναι δις τω αυτώ.
4.
Τιμητικό ψήφισμα των Αθηναίων για τον Λεωνίδη από την Αλικαρνασσό 440-425 π.χ
« Έδοχσεν τέι βολέι και τόε δέμοι Αντιοχίς επρυτάνευε, Χαροιάδες εγραμμάτευε…» σελ.230
5.
Σοφοκλέους Αντιγόνη 5ος αιώνας π.Χ
Ἔρως ἀνίκατε μάχαν, Ἔρως, ὃς ἐν κτήμασι πίπτεις,
ὃς ἐν μαλακαῖς παρειαῖς νεάνιδος ἐννυχεύεις,
φοιτᾷς δ᾽ ὑπερπόντιος ἔν τ᾽ ἀγρονόμοις αὐλαῖς•
καί σ᾽ οὔτ᾽ ἀθανάτων φύξιμος οὐδεῖς
οὔθ᾽ ἁμερίων σέ γι᾽ ἀνθρώπων. ὁ δ᾽ ἔχων μέμηνεν.
σὺ καὶ δικαίων ἀδίκους φρένας παρασπᾷς ἐπὶ λώβᾳ
6.
Αριστοτέλης Πολιτικά 4ος αιώνας π.Χ (Πολιτικά 1327β23-34)
«Τα μεν γαρ εν τοις ψυχροίς τόποις Έθνη και τα περί την Ευρώπην θυμού μεν εστί πλήρη, διανοίας δε ενδεέστερα και τέχνης, διόπερ ελεύθερα μεν διατελεί μάλλον, απολίτευτα δε και των πλησίον άρχει ου δυνάμενα˙» σελ.235
7.
Δημοσθένους Ολυνθιακός Α’4ος Αιώνας π.Χ
«Αντὶ πολλῶν ἄν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, χρημάτων ὑμᾶς ἑλέσθαι νομίζω, εἰ φανερὸν γένοιτο τὸ μέλλον συνοίσειν τῇ πόλει περὶ ὧν νυνὶ σκοπεῖτε. ὅτε τοίνυν τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, προσήκει προθύμως ἐθέλειν ἀκούειν τῶν βουλομένων συμβουλεύειν· οὐ γὰρ μόνον εἴ τι χρήσιμον ἐσκεμμένος ἥκει τις, τοῦτ᾽ ἂν ἀκούσαντες λάβοιτε, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑμετέρας τύχης ὑπολαμβάνω πολλὰ τῶν δεόντων ἐκ τοῦ παραχρῆμ᾽ ἐνίοις ἂν ἐπελθεῖν εἰπεῖν, ὥστ᾽ ἐξ ἁπάντων ῥᾳδίαν τὴν τοῦ συμφέροντος ὑμῖν αἵρεσιν γενέσθαι.»
8.
Ελληνιστικοί Χρόνοι Πλούταρχος (Αντώνιος 27.2-4)
«Και γαρ ήν (η Κλεοπάτρα) , ως λέγουσιν, αυτό μεν καθ’ αυτό το κάλλος αυτής ου πάνυ δυσπαράβλητον, ουδέ οίον εκπλήξαι τους ιδόντας, αφήν δ’ είχεν η συνδιαίτησις άφυκτον, ή τε μορφή μετά της εν τω διαλέγεσθαι πιθανότητος και του περιθέοντος άμα πως περί την ομιλίαν ήθους ανέφερέ τι κέντρον.» σελ.257
9.
Καινή Διαθήκη Κατά Λουκάν 24.1-8
«Τη δε μια των σαββάτων όρθρου βαθέος επί το μνήμα ήλθον φέρουσαι ά ητοίμασαν αρώματα. Έυρον δε τον λίθον αποκεκυλισμένον από του μνημείου…» 485
10.
ΚΑΣΣΙΑΝΗ (Βυζαντινή περίοδος)
Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή,
την σήν αισθομένη Θεότητα μυροφόρου αναλαβούσα τάξιν,
οδυρομένη μύρα σοι προ του ενταφιασμού κομίζει.
Οίμοι! λέγουσα, οτι νύξ μοι υπάρχει, οίστρος ακολασίας,
ζοφώδης τε και ασέληνος ερως της αμαρτίας.
11.
Ο θάνατος του Διγενή (Δημοτικό)
Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γη τονε τρομάσσει.
Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σείετ’ ο απάνω κόσμος,
κι ο κάτω κόσμος άνοιξε και τρίζουν τα θεμέλια,
κι η πλάκα τον ανατριχιά, πώς θα τονε σκεπάσει,
πώς θα σκεπάσει τον αϊτό, τση γης τον αντρειωμένο.
_*_*_*_*_*_*_*_*_*_*_
12.
Δημώδης Ποίηση (Το τραγούδι του νεκρού αδελφού)
Μάνα με τους εννιά σου γιους και με τη μια σου κόρη,
την κόρη τη μονάκριβη την πολυαγαπημένη.
Την είχες δώδεκα χρονών και ήλιος δε σου την είδε.
Στα σκοτεινά την έλουζε, στ’ άφεγγα τη χτενίζει,
στ’ άστρι και στον αυγερινό έπλεκε τα μαλλιά της.
13.
Βιτσέντζος Κορνάρος: Ερωτόκριτος
Τ' άκουσες, Αρετούσα μου, τα θλιβερά μαντάτα,
π’ ο κύρης σου μ’ εξόρισε εις τη ξενιτιά στη στράτα;
Τέσσερις μέρες μοναχά μου 'δωκε ν’ ανιμένω
ύστερα να ξενιτευτώ, πολύ μακρά να πηαίνω.
Και πώς θα σ’ αποχωριστώ και πώς θα σου μακρύνω
και πώς θα ζήσω δίχως σου το χωρισμό εκείνο;
Κατέχω το κι ο κύρης σου γλήγορα σε παντρεύει,
Ρηγόπουλο, Αφεντόπουλο, σαν είσαι συ, γυρεύει.
14.
Το χρονικόν του Μορέως
Θέλω νὰ σὲ ἀφηγηθῶ ἀφήγησιν μεγάλην·
κι ἂν θέλῃς νὰ μὲ ἀκροαστῇς, ὀλπίζω νὰ σ᾿ ἀρέσῃ.
[` Ὅταν τὸ ἔτος ἤτονε, ἀπὸ κτίσεως κόσμου,
ἑξάκις χιλιάδες δὲ κ᾿ ἑξάκις ἑκατοντάδες
καὶ δώδεκα ἐνιαυτούς, τόσον καὶ οὐχὶ πλέον,
διὰ συνεργίας καὶ προθυμίας, μόχθου πολλοῦ καὶ κόπου
τοῦ μακαρίου ἐκεινοῦ φρὲ Πιέρου ἐρημίτου,
ὅστις ἀπῆλθε στήν Συρίαν, νὰ ἔχῃ προσκυνήσει
ἔσω εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, εἰς τοῦ Χριστοῦ τὸν τάφο.
_*_*_*_*_*_*_*_*_*_*_
15.
Δημοτική Ποίηση (Των Κολοκοτρωναίων)
Λάμπουν τα χιόνια στα βουνά κι ο ήλιος στα λαγκάδια,
λάμπουν και τ' αλαφρά σπαθιά των Κολοκοτρωναίων,
πόχουν τ' ασήμια τα πολλά, τις ασημένιες πάλες,
τις πέντε αράδες τα κουμπιά, τις έξι τα τσαπράζια.
οπού δεν καταδέχονται της γης να την πατήσουν.
16.
Νίκου Καζαντζάκη, Ασκητική (απόσπασμα)
Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο• καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο• το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή.
Ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η επιστροφή• ταυτόχρονα το ξεκίνημα κι ο γυρισμός• κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι’ αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.
Μα κι ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η προσπάθεια να δημιουργήσουμε, να συνθέσουμε, να κάμουμε την ύλη ζωή• κάθε στιγμή γεννιούμαστε. Γι’ αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.
Σημείωση Σπύρου Αντωνόπουλου:
Δυσκολεύτηκα λίγο να τα βρω και να τα ταξινομήσω. Ευτυχώς με βοήθησε η "ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ" του Ινστιτούτου Νεοελληνικών σπουδών (επιμέλεια Α.-Φ.Χριστίδης) στις σελ.223, 230, 235, 237 και 485 για τις περιπτώσεις 2, 4, 6, 8, και 9 αντίστοιχα της ανάρτησης μου. Τα υπόλοιπα δικά μου. Προσπάθησα να βρω γνωστά κείμενα για να μην κουράσω τον αναγνώστη. Ευχάριστη, όμως, αυτή η «δυσκολία» και χρήσιμη !
Εικόνα:
Διονύσιος Σολωμός: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι.
